Bądź FAIR! Otwórz się na dane!
Uniwersytet Gdański działa w ramach Polskiego Węzła GBIF, wspierając badaczy w publikowaniu danych zgodnie z zasadami Open Science oraz FAIR data (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable). Dzięki temu dane powstające na Wydziale mogą być wykorzystywane w skali globalnej, zwiększając widoczność i wpływ prowadzonych badań.
Współczesne badania biologiczne w coraz większym stopniu opierają się na danych: przestrzennych, czasowych, taksonomicznych i molekularnych. Ich ponowne wykorzystanie, integracja oraz dostępność mają kluczowe znaczenie dla rozwoju nauki, ochrony przyrody i podejmowania decyzji środowiskowych. Jednym z najważniejszych narzędzi wspierających ten model pracy jest Global Biodiversity Information Facility (GBIF) – międzynarodowa infrastruktura umożliwiająca otwarte udostępnianie danych o bioróżnorodności.
Dlaczego warto udostępniać dane?
Udostępnianie danych badawczych za pośrednictwem GBIF:
• zwiększa widoczność i cytowalność danych oraz powiązanych z nimi publikacji,
• wspiera transparentność i powtarzalność badań, zgodnie z dobrymi praktykami naukowymi,
• umożliwia ponowne wykorzystanie danych w nowych analizach i projektach badawczych,
• sprzyja współpracy międzynarodowej i integracji danych z różnych źródeł,
• ma realne znaczenie aplikacyjne – dane z GBIF są wykorzystywane m.in. w modelowaniu rozmieszczenia gatunków, analizach zmian klimatu, monitoringu środowiska oraz planowaniu ochrony przyrody.
Udostępnianie danych to nie tylko obowiązek wynikający z polityk grantowych czy wydawniczych, ale przede wszystkim wkład w rozwój otwartej, odpowiedzialnej nauki.
Jakie dane można (i warto) udostępniać?
W ramach infrastruktury GBIF możliwe jest publikowanie szerokiego zakresu danych biologicznych, pochodzących zarówno z badań historycznych, jak i współczesnych:
• Dane o występowaniu organizmów – informacje o lokalizacji i czasie obserwacji gatunków, pochodzące z różnych źródeł, takich jak okazy muzealne, obserwacje terenowe, dane z czujników zdalnych czy projekty typu citizen science.
• Wykazy gatunków (checklisty) – listy nazw gatunków lub taksonów powiązane z określonymi obszarami geograficznymi, środowiskami lub tematami badawczymi.
• Dane ze zbiorów muzealnych i kolekcji naukowych – informacje o okazach przechowywanych w muzeach historii naturalnej, herbariach oraz innych kolekcjach badawczych.
• Dane z monitoringu środowiska – wyniki programów monitorujących zmiany w rozmieszczeniu i liczebności organizmów.
• Dane z badań naukowych – dane zebrane w ramach projektów badawczych, obejmujące zagadnienia z zakresu ekologii, genetyki, fizjologii i innych dziedzin biologii.
• Dane molekularne – dane sekwencyjne powiązane z informacjami o występowaniu okazów, umożliwiające integrację danych genetycznych z danymi przestrzennymi i środowiskowymi.
Każdy z tych typów danych, odpowiednio opisany metadanymi, może zostać udostępniony zgodnie z zasadami FAIR, znacząco zwiększając jego użyteczność i potencjał do ponownego wykorzystania.
Gdzie szukać informacji?
Osoby zainteresowane udostępnianiem danych mogą skorzystać z następujących źródeł informacji:
• Strona Wydziału Biologii UG – zakładka „Dane Badawcze” – lokalne informacje i wytyczne dotyczące zarządzania danymi badawczymi: Dane badawcze | Wydział Biologii Uniwersytetu Gdańskiego
• Główna strona GBIF – informacje o infrastrukturze, standardach danych i przykładach ich wykorzystania: https://www.gbif.org
Wsparcie na Uniwersytecie Gdańskim
Na Uniwersytecie Gdańskim wsparcia w zakresie przygotowania, standaryzacji i publikacji danych w GBIF udzielają Menedżerowie Danych GBIF:
• Joanna Korybut-Orlowska – joanna.korybut-orlwoska@ug.edu.pl
• dr Sławomir Nowak – slawomir.nowak@ug.edu.pl
Menedżerowie danych pomagają m.in. w doborze odpowiedniego typu danych, przygotowaniu metadanych oraz przeprowadzeniu całego procesu publikacji zgodnie z zasadami FAIR.
Udostępnianie danych w GBIF to inwestycja w przyszłość badań biologicznych. Każdy zbiór danych – od pojedynczych obserwacji po złożone dane molekularne – może stać się częścią globalnej infrastruktury wiedzy o bioróżnorodności.
Bądź FAIR. Otwórz swoje dane!